در هفتمین همایش بین المللی دکترین مهدویت بررسی شد؛

ظرفیت‌ها و محدودیت‌های سینمای ایران در روایت داستانی و تکنیکی انگاره‌های مهدوی

  یک پژوهشگر ایرانی در مقاله ای با عنوان "سینما و مهدویت"، به بحث و بررسی در خصوص ظرفیت ها و محدودیت های سینمای ایران در راویت داستانی و تکنیکی انگاره های موعودگرا پرداخت.

1. دیگر همه می‌دانند كه بهمن ماه هر سال، چند جشنواره در حوزه‌های مختلف فرهنگی و هنری در ایران برگزار می‌شود كه جشنواره فیلم فجر، مهمترین آن است. اما سنجش این «اهمیت»، سهل ممتنع است. زیرا این سوال همیشه مطرح است كه چرا «فیلم»، نسبت به دیگر مسائل فرهنگی و هنری، اهمیت بیشتری یافته است و چرا مثلا جشنواره تئاتر فجر، از اقبال كمتری برخوردار است. البته همان‌گونه كه پیش از این نیز ذكر شد، سنجش این اهمیت سهل است. هر چه باشد، فیلم یكی از مهمترین محصولات صنعت فرهنگ است و مورد توجه همگان قرار دارد. بنابراین طبیعی است كه حواشی و متن جشنواره فیلم فجر، از تبلیغات قابل توجهی برخوردار باشد.
2. جشنواره یا همان به عبارتی؛ «فستیوال» را دوره‌ای از جشن‌های مستمر و البته دارای «آیین‌های خاص» ذكر كرده‌اند كه البته اهداف فرهنگی خاصی را نیز دنبال می‌كند. شاید یكی از مهمترین اهداف هر جشنواره‌ای و در هر حوزه‌ای، «ایجاد انگیزه» برای ادامه فعالیت فعالان آن حوزه است. «تبلیغات» و «سنجش فعالیتها» را می‌توان دیگر اهداف مهم هر جشنواره‌ای محسوب كرد. ....
ادامه این یادداشت را می توانید در اینجا و در سایت در حوالی فرهنگ و هنر بخوانید

---

 این مقاله در ماهنامه سینما رسانه، شماره 432، بهمن 1389 منتشر شده است.

اعظم راودراددانشیار گروه ارتباطات اجتماعی دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران  ravadrad@ut.ac.ir

مجید سلیمانی

كارشناس ارشد گروه ارتباطات اجتماعی دانشكده علوم اجتماعی دانشگاه تهران  majsoleimani@yahoo.com

چكیده :

مقاله حاضر با استفاده از نظریه بازنمایی و رویكرد تحلیل گفتمانی، به بازنمایی گفتمان سنت اسلامی در رابطه با تجربه دینی در سینمای ایران می‌پردازد.  در واقع، سنت تنها گفتمانی است كه دین و آموزه‌های وحیانی را به‌طور متقن می‌پذیرد و “عقل قدسی” نیز معیار داوری گفتمان سنت اسلامی در باب مسائل شناختی، هستی‌شناختی و اخلاقی است و در هیچ نقطه‌ای با آموزه‌های وحیانی در تقابل قرار نمی‌گیرد. تجربه دینی هم كه تابعی از اصول موضوعه این گفتمان است به‌شیوه خاصی از رابطه انسان با ماوراء طبیعت اشاره دارد.

این شیوه خاص رابطه در دو زمینه قابل مشاهده است: اول، در زمینه زندگی واقعی كه تنها توسط فردی كه چنین تجربه‌ای را كسب می‌كند قابل مشاهده است.  دوم، در زمینه زندگی تخیلی فیلم و سینما كه بازنمایی تجربیات فردی می‌باشد كه توسط مخاطبان سینما قابل مشاهده است.  سینمای استعلاگرای ایران به‌مثابه یكی از مهم‌ترین “رسانه‌های تصویری”، به بازنمایی گفتمان‌های مختلف شكل گرفته در رابطه با تجربه دینی پرداخته است.  از میان سه گفتمان عمده روشنفكری، روشنفكری دینی و سنت اسلامی، در این مقاله به گفتمان سوم می‌پردازیم و فیلم سینمایی زیر نور ماه را كه با این رویكرد قابل تبیین است، مورد توجه و تحلیل قرار می‌دهیم.

كلید واژه ها :نظریه بازنمایی رسانه‌ای، تحلیل گفتمان، تجربه دینی، تجربه عرفانی، نظریه خیال، تعالیم ابن عربی، سنت.

این مقاله در فصلنامه علمی پژوهشی مجله جهانی رسانه منتشر شده است

متن كامل به صورت پی دی اف

متن كامل به صورت اچی تی ام ال

خلاصه مقاله به زبان انگلیسی

هرچند که فیلم سینمایی «نفوذی» نیز مانند هر اثر سینمایی نیازمند نقدهای فنی و محتوایی است، اما بیان آن در این مقال، تنها بهانه‌ای برای ورود به تحلیل بسط نگاه فرهنگی گفتمان انقلاب اسلامی در عرصه هنر محسوب می‌شود.

در واقع نگارنده این سطور، فیلم نفوذی را یکی از معدود «نفوذ»هایی می‌داند که عرصه اندیشه انقلابی را وارد «بیان هنری» کرده است. زیرا با سینمایی روبرو هستیم که یا سخنی از تفکر انقلاب اسلامی در آن به میان نمی‌آید و مشغول تولید سرگرمی و جلف‌بازی‌های روزمره است و یا با بیانی ضعیف، به بازتولید انگاره‌های گفتمان روشنفکری و ضد دینی اشتغال دارد.

 در این وضعیت، که همه چیز بر منوال حماقت‌های زندگی روزمره پیش می‌رود، سخن از اعتقاد به تفکر انقلابی و دینی، سخنی گزاف محسوب می‌شود و با مقاومت روبرو است. به طوری که می‌بینیم فیلم تحسین شده‌ای مانند نفوذی در بدترین فصل سال اکران می‌شود و حتی مورد بی‌مهری بعضی از مدیران فرهنگی کشور قرار می‌گیرد.
اما چه مسئله‌ای باعث شده است که این فیلم بهانه ورود به بحث قرار گیرد. در حالی که سالیانه فیلم‌های متعددی با حمایت نهادهای حکومتی تولید و البته بدون اکران به بایگانی سپرده می‌شود. و صد البته اینکه عنوان «تولید سفارشی» نیز بر پیشانی اثر نمایان است.

نسخه کامل این مقاله را می توانید در این صفحه و در سایت در حوالی فرهنگ و هنر و یا در این صفحه از سایت خبرگزاری جهان نیوز بخوانید.

شاید بتوان گفت كه در سالهای پس از شهادت سید مرتضی آوینی، قلم‌فرسایی‌های متعددی در باب اندیشه این شهید بزرگوار شده است. اگر با زبان اهل سینما از این مسئله سخن رانده شود، باید گفت كه محتوای متعددی از «كلوزآپ»  آوینی منتشر شده، اما به «لانگ شات»  تفكر وی كمتر پرداخته شده است. البته تحریرات تحسین برانگیز «مرحوم دكتر محمد مددپور» در تبیین تفكر آوینی از نظر نگارنده این سطور مغفول نمانده است. اما آنچه كه بیشتر در حوزه عمل قابل مشاهده است، نگاه‌های یكسانی است كه از اندیشه و عمل آوینی می‌شود. شاید اگر تلاشهای مرحوم مددپور نیز نمایان نمی‌گشت، آوینی توسط فرصت‌طلبان مصادره می‌شد. هرچند كه اعمال و گفتارهای آوینی از صریح‌ترین لهجه ممكن برخوردار است، اما یال و كوپال دستگاه‌های عظیم حقه‌بازی رسانه‌ای، هر كسی را در ورطه تفكر دچار پریشانی می‌كند.
نگارنده این سطور نیز هرچند معتقد است كه تفكر دینی، فرهنگی و هنری آوینی در قالب لانگ‌شات نمی‌گنجد و وسعتی به پهنای هستی دارد، اما چه بسا با قلمفرسایی گرفتار كلوزآپ دیگری شود! تحریر حاضر نیز تاملی كوتاه بر اندیشه آوینی است و ادعایی بیش از این ندارد و به دنبال سرچشمه‌های تفكر هنری شهید آوینی در باب سینما است....

نسخه کامل این مقاله را می توانید در این صفحه و در سایت در حوالی فرهنگ و هنر بخوانید

---

این مقاله در شماره آذر ماه 1389 ماهنامه تخصصی «سینما رسانه» منتشر شده است. 

این روزها همه جا سخن از سریال‌های کانال های تلویزیونی و ماهواره‌ای است و به وضوح می‌توان رقابت شبکه‌های ملی را با کانال‌های ماهواره‌ای مشاهده کرد. به طوری که رسانه ملی در این ماه‌ها تمام سعی خود را برای حفظ مخاطبان خود در مقابل تهاجم شبکه‌هایی همچون فارسی‌وان به کار برده است. در ماه‌های اخیر نیز کنداکتور پخش شبکه‌های ملی مملو از سریال‌های مناسبتی بوده است تا با پخش مداوم و شبانه، در میان جامعه اثرگذار باشد. فصل تابستان، ماه رمضان و هفته دفاع مقدس بهانه‌هایی است تا تلویزیون با پخش هر شبی سریال، میهمان خانه‌های مردم ایران‌زمین باشد. دهه اول ماه محرم، دهه فجر و عید نوروز نیز مناسبتهای دیگر هر سال است که فضای خاص خود را می‌طلبد و رسانه ملی نیز دغدغه زیادی برای تولید سریال‌های مناسبتی برای این ایام دارد. اما به غیر از این ایام خاص، در باقی‌مانده روزهای سال نیز، شبکه‌های مختلف تلویزیونی شاهد پخش مجموعه‌های داستانی متعددی است.

نسخه کامل این مقاله را می توانید در این صفحه و در سایت در حوالی فرهنگ و هنر بخوانید

---

این مقاله در شماره آبان ماه 1389 ماهنامه تخصصی «سینما رسانه» منتشر شده است.