آئین دینداری؛ از اجتماعات تا ساختارهای رسانه‌ای تلویزیون

1- شاید در تعاریف مصطلح «دین» را بتوان با استفاده از گزاره‌های نسبتا ثابتی تعریف كرد، اما مقوله «دینداری»، مسئله‌ای نیست كه از آن تعاریف مشابه و ثابتی شود. زیرا دینداری، مفهومی است كه در جوامع مختلف از پیچیدگی خاصی برخوردار است و به شدت تحت تاثیر تغییرات و تحولات اجتماعی است. تغییراتی كه جامعه مداوما با آنان روبرو است و هیچ گریز و گزیری در مقابل آن وجود ندارد. البته باید قبل از آن ذكر كرد كه دینداری به رفتار اجتماعی «دین‌مداران» برمی‌گردد. از این رو است كه بر خلاف دین و «مناسك دینی» تغییرپذیر است. مناسك دینی كمتر در معرض تغییر و تحول است. زیرا مناسك دینی به قوانین، آداب، رسوم و شیوه‌های عمل دینی اشاره دارد كه به نوعی از «واجبات» دین محسوب و در قالب «شریعت» می‌گنجد. هرچند كه در تعریف، آیین‌های دینداری تشابهاتی با مفهوم مناسك دینی دارد، اما در حقیقت آیین‌های دینداری از شریعت و واجبات دینی خارج است و مفهومی كاملا اجتماعی دارد. به عنوان مثال می‌توان عزاداری‌های ماه محرم در شیعیان را كه در قالب‌هایی همچون سینه‌زنی، زنجیرزنی، نوحه‌خوانی و مجالس وعظ دنبال می‌شود را از جمله آیین‌های دینداری در میان شیعیان دانست كه مداوما با توجه به روزگار دچار تغییر و تحول است.
2- تغییرات و تحولات اجتماعی در طول زمان، رفتار اجتماعی دین‌داران را بازتولید می‌كند. این بازتولید می‌تواند در جهت مثبت و یا منفی – با توجه به هر نوع دیدگاهی – پیش رود. تا آنجا كه در بعضی موارد ما شاهد آیین‌هایی هستیم كه در تضاد و تعارض كامل با آموزه‌ها و مناسك دینی و یا به عبارتی «شریعت» است كه تحت عنوان «تحریفات» خوانده می‌شود. تحریفات با توجه با شرایط زمانی و مكانی، در ابعاد و انواع مختلفی ...

ادامه این یادداشت را می توانید در اینجا و در سایت در حوالی فرهنگ و هنر بخوانید

---

این مقاله در شماره 431 ماهنامه سینما-رسانه، دی ماه 1389، صص 68-69 منتشر شده است.